Á tískuvikunni í október var fjörtíu ára hönnunarafmæli Soniu Rykiel minnst. Af sama tilefni opnaði á dögunum sýning sem fer yfir árin fjörtíu í nytjalistasafninu, Musée des Arts décoratifs sem er rétt við Louvre-safnið. Sonia Rykiel sem er af fínum gyðingaættum og átti að verða ,,literer” dama, giftast og eiga börn, viltist fyrir tilviljun inn í tískuheiminn. Í heimsókn á vinnustað manns síns sem var í fataframleiðslu spurði hún hvort hægt væri að útbúa peysu eins og hún vildi fyrir sig. Soniu eins og svo mörgum öðrum konum fannst margt í þessum heimi ekki henta sér sérstaklega vel. Þess vegna fór hún að hanna fyrst fyrir aðra og opnaði svo sína fyrstu búð í maí 1968, í miðjum ólátunum í París. Hún skapaði sér strax nafn með prjónaefnum og seinna með öðrum efnum en nær alltaf mjúkum eins og jersey til dæmis sem varð ómissandi í fínum jogginggöllum á tíunda áratugnum. Þægilegur klæðnaður sem hentaði vel konum af ýmsum stærðum og gerðum, ,,sport-chic” útlitið varð til. Rykiel aflaði prjónaefninu hvort sem er í peysum, pilsum eða kjólum viðurkenningar í tískuheiminum og í dag er ekkert tískuhús sem ekki blandar saman við aðra tísku prjónaefnum.

Breiðar og litríkar rendur eru sömuleiðis einkennandi fyrir hönnun Rykiel og hafa fylgt henni áratugum saman. Rendurnar voru og eru hennar vörumerki, eins auðþekkjanlegar og hjá Paul Smith.

Þegar Sonia gekk með sitt fyrsta barn tók hún upp á því að hanna fyrir ófrískar konur, enn og aftur vegna þess að fatnaðurinn sem fyrir var á markaðnum hentaði að hennar mati ekki ófrískum konum. Þetta er lykilatriði hjá Rykiel, hún hefur alla tíð hannað fyrir konur það sem hún telur henta þeim og hefur oftar en ekki hitt naglann á höfuðið í stað þess að hanna það sem tískuheimurinn telur konum trú um að þær eigi að nota. Nokkuð sem fylgir tískuheimi aðallega stjórnað af körlum sem framleiða föt meira eða minna hönnuðum af körlum.

Sonia Rykiel hefur alla tíð umgengist listamenn, rithöfunda og sálfræðinga sem oft hafa spurt hvað það eigi að þýða að hanna föt með götum eða að snúa saumunum út. Hún var reyndar langt á undan sinni samtíð með þessum tilraunum. Sumir segja reyndar að þannig nálgist Sonia Rykiel fagurbókmenntirnar sem henni voru ætlaðar ungri, hönnunin er hennar skrift. Eins og Svava Jakobsdóttir skrifaði í frægri grein þar sem hún talar um nauðsyn þess að velta við steinunum og skoða undir. Sonia Rykiel snýr við flíkunum og sínar það sem er á hinni hliðinni, röngunni, þorir að kíkja undir steinanna.

Þegar ég var lítill skemmtu Pála frænka í Reykjavík og Vala systir sér af því að hringja í Lífstykkjabúðina og spyrja: ,,Eigið þið gervinýru”, skelltu svo á og hlógu. Lífstykkjabúðin er ein elsta verslun á Laugarveginum og ein af fáum trygg við íslenskt nafn. Margir muna sjálfsagt eftir að hafa séð hjá ömmu sinni eða mömmu, allt eftir aldri viðkomandi, sérstakar nærbuxur sem ég held að ég fari rétt með að heiti magabelti. Sjálfsagt eru þau enn til sölu í Lífstykkjabúðinni og kannski víðar. Í síðustu viku töluðum við um tísku fyrir þéttar konur en í framhaldi af því er rétt að minnast á nýjustu afurð undirfataframleiðendana sem er einmitt magabeltið sem lifir nú öðru lífi. Konur á vesturlöndum (menn reyndar líka) hafa bætt á sig kílóum á síðustu áratugum og þar af leiðandi farið upp um eina eða tvær stærðir í fatnaði. Magabeltinu er eins og áður ætlað að fela fellingarnar og slétta. Þau eru nú þróaðra og þægilegra en áður var meðal annars vegna þess að ný efni eru notuð. Punkturinn yfir i-ið er að flottari merki blanda sér nú í þessa framleiðslu sem á ekki lengur að vera púkaleg heldur sexý. Til dæmis eru notuð teyjuefni sem eru mismunandi teygjanlegt á mismunandi stöðum eftir þörfum. Flíkin er því ekki óþarflega stíf þar sem það er óþarfi. Þetta gerir til dæmis Aubade sem er frækt undirfatamerki í Frakklandi og meðal annars þekkt fyrir ögrandi auglýsingar sem hafa vakið mikla athygli og deilur. Aubade hefur framleitt nærbuxur sem heita ,,litli svindlarinn” og eru víðar að framan en með g-streng að aftan og undir rasskinnunum eru teyjborðar eiga að lyfta þeim upp. Hjá Triumph eru það litlir silkihnútar og og gylltir þræðir sem eiga að poppa upp magabeltið og gefa því nýtísku yfirbragð. Hönnunarvinnan virðist virka því svo aðeins eitt dæmi sé tekið eru magabelti nú sex prósent af heildarframleiðslunni hjá Aubabe. Enginn tilviljun að undirfataframleiðendur séu áhugasamir.

Önnur framleiðsla sem sömuleiðis á að móta líkamann á þægilegri hátt en áður eru sérstakar sokkabuxur sem einnig eru úr nýjum efnum sem henta betur en áður hafa verið notuð. Lausnin er þráður sem er blandað saman úr polyamide og teyju sem gefur gljáandi yfirbragð, teygjanleika og þægindi en umleið mótar lærin. En ein af ástæðum þessarar endurkomu magabeltanna fyrir utan aukna líkamsþyngd er einnig hversu mikið er um prjónakjóla og önnur mjúk efni í tískunni þar sem minnsta felling sést. Fyrir karlmenn er hins vegar engin lausn til að fela magann en það er önnur saga.

Tískupistill í Fréttablaðinu 23. október

Í lok tuttugustu aldarinnar var heimur tískunnar töluvert mótaður af tveimur hæfileikaríkum hönnuðum, þeim Yves Saint Laurent og Karl Lagerfeld, fæddir 1936 og 1939. Reyndar hafa þeir enn áhrif á nýrri öld. Í áhugaverðri bók sinni ,,Beautiful People” segir Alicia Drake frá lífi þessara tveggja manna, í fyrstu vina en síðar óvina vegna samaeiginlegs elskhuga. Margt er líkt með þeim en þó svo ótalmargt sem skilur þá að. Til dæmis má nefna að YSL fylgir hefð hönnuða frá fyrri tíð, byrjar á því að hann fyrir annað tískuhús og eftir að hafa vakið mikla athygli hjá Dior eftir sviplegt Christians 1958, stofnar hann sitt eigið tískhús. Karl Lagerfeld er þekktastur fyrir að hanna fyrir önnur tískuhús, fyrst hjá Balmain, svo Patou, Chloè og síðar Chanel en merki Karls Lagerfeld hefur aldrei náð neinu flugi og varð gjaldþrota fyrir nokkuð löngu.

YSL skynjar vel breytingar áranna í kringum 1968 þegar hátískuhúsin loka eitt af öðru og klæðaburður kvenna gjörbyltist líkt og svo margt annað með nýju kvennahreyfingunni. Þannig verður hann fyrstur til að hanna fjöldaframleiddan fatnað og opna prèt-à-porter- (tilbúðið til notkunnar) búðir. Reyndar segir í bókinni að það sé rangt að YSL hafi fundið upp kvenbuxurnar þegar hann kynnir buxnadragtina 1968 en það er Pierre Bergé lífsförunautur og heilinn að baki stórveldis YSL sem heldur utan um markaðsetninguna og kynnir YSL sem frumkvöðul á flestum sviðum, þannig setur hann YSL á stall listamans í stað hönnuðar. Karl Lagerfeld er hins vegar frekar hönnuður en listamaður og lætur best að setja stafnina sína við nöfn annarra. Það er tími mikilla breytinga  og villtra veislna, eiturlyfja og frjálsra ásta. Fjörið er á Palace í París með Andy Warhol, Biöncu Jagger og Palomu Picasso.

Karl Lagerfeld er líklega fyrstur þeirra hönnuða sem seinna áttu eftir að fylgja í kjölfar listamanna eins og YSL. Í dag eru flest tískuhús í höndum ungra hönnuða sem ekki hafa haft fjármuni eða hugrekki til að skapa sín eigin tískuhús, kallaðir listrænir stjórnendur. Það má nefna John Galliano hjá Dior, Marc Jacobs hjá Vuitton, Nicolas Ghesquière hjá Balenciaga, Riccardo Tisci hjá Givenchy og Alber Elbaz hjá Lanvin. Upp er runnin öld endurvinnslutísku. Þessir ungu hönnuðir vinna upp úr arfleið fyrirrennara sinna og nútímavæða það sem áður hefur verið hannað. Spurning hvort hægt sé að tala um raunverulega listræna sköpun.

Karl Lagerfeld er hins vegar ekki kátur þessa daganna og reynir að koma í veg fyrir dreifingu bókarinnar.